Dwie spółdzielnie Przymorza Małego: „Przymorze” i „Kolejarz”

PSM „Przymorze” – budowniczowie dzielnicy

Powszechna Spółdzielnia Mieszkaniowa „Przymorze” ma siedzibę przy ul. Czarny Dwór 12 i jest jedną z największych spółdzielni mieszkaniowych w Trójmieście. Pomysł na jej utworzenie narodził się jesienią 1958 roku w gronie społeczników i działaczy gospodarczych planujących wielką, powszechną inwestycję mieszkaniową na pustych terenach między Wrzeszczem, Oliwą a Brzeźnem. 10 kwietnia 1959 roku, w niespełna pół roku później, na ul. Śląskiej wmurowano kamień węgielny pod pierwszy budynek.

Pierwszych 16 lokatorów wprowadziło się do bloku przy ul. Śląskiej 68 w przeddzień 1 maja 1960 roku. W ciągu pięciu lat, 1959–1964, powstało tzw. Przymorze Małe – osiedle pomyślane w skali znacznie bardziej ludzkiej niż późniejsze giganty. 5-kondygnacyjne bloki, dużo przestrzeni między nimi, projektowane przez architekta Janusza Morka jako samowystarczalne mikro-dzielnice z własną zielenią, placami zabaw i obiektami towarzyszącymi. Równolegle ruszyła budowa Przymorza Wielkiego – tej części, w której powstały słynne falowce.

Po dekadach dynamicznego rozwoju spółdzielnia zarządza dziś ponad 15 000 mieszkań, zorganizowanych w cztery administracje osiedlowe:

• Osiedle nr 1 – obejmuje rejon ul. Śląskiej, w tym najstarsze bloki spółdzielni z 1960 roku;
• Osiedle nr 2 – rejon ul. Piastowskiej;
• Osiedle nr 3 – im. Jagiellonów;
• Osiedle nr 4 – im. Dąbrowczaków.

Spółdzielnia od początku stawiała nie tylko na mieszkania, ale też na infrastrukturę społeczno-kulturalną. Dziś prowadzi własny Dom Kultury PSM oraz trzy kluby osiedlowe: „Maciuś I”, „Piastuś” i „Bolek i Lolek”. Organizowane są tu zajęcia artystyczne, sportowe, wycieczki i wydarzenia dla mieszkańców w każdym wieku.

Pierwsze bloki PSM Przymorze przy ul. Śląskiej zamieszkali ludzie, dla których była to faktycznie nowa era – wielu z nich pamiętało, że niewiele miesięcy wcześniej w tym samym miejscu znajdowało się „szczere pole” z wysoką trawą, starymi lipami i kopcami kartofli. To na ich oczach – i często ich rękami – Przymorze stało się tym, czym jest dziś.

PSM „Kolejarz” – ze stacji rozrządowej

Druga ze spółdzielni obecnych na Przymorzu Małym powstała dosłownie kilka miesięcy po PSM „Przymorze”, ale w zupełnie innym środowisku. Pracownicza Spółdzielnia Mieszkaniowa „Kolejarz” została założona 23 kwietnia 1959 roku przy Parowozowni PKP w Gdańsku – jako oddolna inicjatywa pracowników kolei, którzy chcieli rozwiązać własny problem mieszkaniowy. Statut przyjęto 8 lipca 1959 roku, rejestracja sądowa nastąpiła 30 czerwca, a wpis do rejestru spółdzielni mieszkaniowych dokonał się 10 października tego samego roku.

Geneza „Kolejarza” jest ściśle związana z historią pracowniczą gdańskich kolejarzy. Przypomnijmy, że już w latach 30. XX wieku w rejonie ul. Słupskiej i Szczecińskiej – tzw. „Małej Warszawie” – mieszkało ponad 200 polskich kolejarzy z PKP, dla których położenie przy magistrali kolejowej miało znaczenie zawodowe i tożsamościowe. Spółdzielnia „Kolejarz” jest dziedziczką tej tradycji – choć dziś zrzesza pracowników i emerytów wielu branż.

Obecnie „Kolejarz” zarządza czterema osiedlami:

• Osiedle „Kołobrzeska” – obejmuje południową część Przymorza Małego, z administracją przy ul. Kołobrzeskiej 37E;
• Osiedle „Długie Ogrody – Lenartowicza” – ul. Bajki 8A w Gdańsku;
• Osiedle „Sopot” – ul. 3 Maja 6C w Sopocie;
• Osiedle „Wyzwolenia” – ul. Wyzwolenia 9A w Gdańsku.

Sercem życia osiedlowego na Przymorzu jest Osiedlowy Dom Kultury „Kolejarz” przy ul. Kołobrzeskiej 25 – placówka prowadząca zajęcia rekreacyjne, klub szachowy, bibliotekę dostępną dla wszystkich mieszkańców oraz pracownię krawiecką i lekcje skrzypiec dla dzieci i dorosłych. Zarząd spółdzielni urzęduje przy ul. Lęborskiej 23 B w Gdańsku.

Dwa modele, jedna dzielnica

Dla mieszkańca Przymorza Małego oznacza to praktycznie tyle, że osiedle, w którym mieszka, może podlegać jednej z dwóch zupełnie różnych organizacji. PSM „Przymorze” jest spółdzielnią powszechną – otwartą dla każdego mieszkańca obszaru. PSM „Kolejarz” w swojej genezie była i częściowo pozostaje spółdzielnią branżową, wyrastającą ze środowiska kolejarskiego.

Obie istnieją nieprzerwanie od 1959 roku – co czyni z nich jedne z najstarszych ciągle działających instytucji społecznych Przymorza Małego. Bez ich zasobów mieszkaniowych i pracy administracji osiedlowych, dzielnica nie funkcjonowałaby tak, jak funkcjonuje dziś.